Przejdź do treści

Powiatowa Stacja
Sanitarno-Epidemiologiczna w Białobrzegach
ul. Krakowska 28, 26-800 Białobrzegi

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny
w Białobrzegach przyjmuje interesantów:

w poniedziałki od 13:00 - 15:00
telefon: (48) 613 29 53
bialobrzegi@psse.waw.pl

Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie wspólnie z 38 Powiatowymi Stacjami Sanitarno-Epidemiologicznymi i Graniczną Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną, sprawuje nadzór sanitarny nad ponad 5 milionami mieszkańców regionu. Zapraszamy do zapoznania się z oceną stanu sanitarnego województwa mazowieckiego.

Strona główna

Aktualności

Zmiana przepisów dot. importu żywności pochodzenia niezwierzęcego.

Od dnia 14 grudnia 2019 r. wchodzą w życie nowe przepisy unijne dotyczące importu żywności z państw trzecich. Na tej podstawie obowiązkowo będzie stosowany system TRACES NEW TECHNOLOGY – TRACES-NT przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Państwowych Granicznych Inspektorów Sanitarnych) oraz importerów żywności.

Czytaj więcej

Opieka nad dziećmi w wieku do lat 3 w żłobkach i klubach dziecięcych

Poradnik Głównego Inspektora Sanitarnego
– Opieka nad dziećmi w wieku do lat 3
w żłobkach i klubach dziecięcych
– Aspekty higieniczne i zdrowotne
Warszawa, październik 2019 r.


SPIS TREŚCI:
1. INFORMACJE OGÓLNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.1. ŻŁOBEK A KLUB DZIECIĘCY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.2. ZAKŁADANIE ŻŁOBKA LUB KLUBU DZIECIĘCEGO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.3. REJESTRACJA ŻŁOBKA LUB KLUBU DZIECIĘCEGO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
2. WYMAGANIA LOKALOWE W KONTEKŚCIE BEZPIECZNEGO
I HIGIENICZNEGO POBYTU DZIECI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2.1. WYMAGANIA OGÓLNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2.2. POMIESZCZENIE PRZEZNACZONE NA ZBIOROWY POBYT DZIECI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
2.3. POMIESZCZENIA SANITARNO-HIGIENICZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
2.4. WYPOSAŻENIE POMIESZCZEŃ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2.5. WARUNKI ŻYWIENIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
2.6. ORGANIZACJA ŻYWIENIA W ŻŁOBKU LUB KLUBIE DZIECIĘCYM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
2.7. TEREN WOKÓŁ OBIEKTU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
3. PROFILAKTYKA SZCZEPIEŃ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
4. KONTROLA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
5. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
- 3 -
PRZEDMOWA
Szanowni Państwo,
oddajemy w Państwa ręce zwięzłe kompendium wiedzy na temat wymagań higienicznych i zdrowotnych
dotyczących żłobków i klubów dziecięcych, mając nadzieję, że ułatwi tworzenie i prowadzenie instytucjonalnej
opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 bez uszczerbku dla ich zdrowia oraz z pożytkiem dla osób organizujących tak
ważny element systemu opieki nad najmłodszymi.
Niniejsza publikacja to efekt współpracy Głównego Inspektoratu Sanitarnego z Ministerstwem Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej – resortem wiodącym w obszarze opieki nad dziećmi w wieku do lat 3.
Celem niniejszego poradnika jest przeprowadzenie Państwa przez „gąszcz” przepisów prawnych oraz zagadnień
natury sanitarnohigienicznej dla zapewnienia w żłobkach i klubach dziecięcych realizacji ustawowych funkcji:
opiekuńczej, wychowawczej oraz edukacyjnej, bez szkody dla rozwoju i stanu zdrowia dziecka.
Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 1 , mająca na celu ułatwienie organizacji oraz
zwiększenie liczby placówek prowadzących opiekę nad dziećmi w wieku do lat 3, pozbawiła żłobki statusu zakładu
opieki zdrowotnej, wprowadziła dodatkową formę opieki w postaci klubów dziecięcych oraz złagodziła wymagania
techniczne, lokalowe i sanitarne dla tego typu obiektów. Lokal musi zapewnić warunki pobytu dzieci stosownie
do postanowień ustawy i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lipca 2014 r. w sprawie
wymagań lokalowych i sanitarnych, jakie musi spełniać lokal, w którym ma być prowadzony żłobek lub klub
dziecięcy 2 .
Jednocześnie, obok przepisów ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 obowiązuje szereg unormowań
prawnych rozproszonych w wielu przepisach, lecz koniecznych do spełnienia, w szczególności z zakresu
budownictwa, bezpieczeństwa i higieny pracy, zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,
bezpieczeństwa żywności i żywienia oraz jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Zachęcając do lektury niniejszego poradnika wyrażam przekonanie, że zebrane w nim informacje oraz wskazówki
okażą się wsparciem w prowadzeniu opieki nad dziećmi i w sposób istotny wpłyną na wzrost bezpieczeństwa
zdrowotnego dzieci przebywających w tego typu placówkach.
Jarosław Pinkas
Główny Inspektor Sanitarny
1 Dz. U. z 2019 r. poz. 409, z późn.zm.
2 Dz. U. z 2019 poz. 72
- 4 -
1. INFORMACJE OGÓLNE
1.1. ŻŁOBEK A KLUB DZIECIĘCY
Opieka nad dziećmi w wieku do lat 3 może być organizowana w formie:
żłobka,
klubu dziecięcego
lub sprawowana przez dziennego opiekuna oraz nianię.
W poradniku skupiono się na dwóch pierwszych formach opieki nad grupą dzieci.
W ramach opieki w żłobku/klubie dziecięcym realizowane są funkcje:
opiekuńcza,
wychowawcza,
edukacyjna.
Opieka nad dzieckiem może być sprawowana do ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3 rok życia
lub w przypadku, gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym – 4 rok życia.
EDUKACJA
OPIEKA WYCHOWANIE
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 5 -
W przypadku, gdy dziecko, które ukończyło 3 rok życia umieszczone jest w żłobku lub klubie dziecięcym
albo jest objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna, rodzice tego dziecka 3 są zobowiązani do
złożenia podmiotowi prowadzącemu opiekę oświadczenia o przeszkodach w objęciu dziecka wychowaniem
przedszkolnym.
Do zadań żłobka/ klubu dziecięcego należy w szczególności:
zapewnienie dziecku opieki w warunkach bytowych zbliżonych do warunków domowych;
zagwarantowanie dziecku właściwej opieki pielęgnacyjnej oraz edukacyjnej, przez prowadzenie zajęć
zabawowych z elementami edukacji, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb dziecka;
prowadzenie zajęć opiekuńczo-wychowawczych i edukacyjnych, uwzględniających rozwój psychomotoryczny
dziecka, właściwy do wieku dziecka;
zapewnienie wyżywienia stosownie do aktualnych norm żywienia w żłobkach 4 .
Zapewnienie odpowiedniej liczby personelu – opiekunów grup dzieci w żłobku/klubie dziecięcym.
Jeden opiekun może sprawować opiekę:
w żłobku:
– nad grupą do 8 dzieci,
– nad grupą do 5 dzieci, w przypadku gdy w grupie znajduje się dziecko niepełnosprawne, dziecko
wymagające szczególnej opieki lub dziecko, które nie ukończyło pierwszego roku życia;
w klubie dziecięcym:
– nad grupą do 8 dzieci,
– nad grupą do 5 dzieci w przypadku, gdy w grupie znajduje się dziecko niepełnosprawne lub dziecko
wymagające szczególnej opieki.
Ważne!
W żłobku, do którego uczęszcza więcej niż dwadzieścioro dzieci, zatrudnia się przynajmniej jedną
pielęgniarkę lub położną.
3 Rozumie się przez to także opiekunów prawnych oraz inne osoby, którym sąd powierzył sprawowanie opieki nad dzieckiem.
4 Wyżywienie zgodne z wymaganiami dla danej grupy wiekowej, wynikającymi z aktualnych norm żywienia dla populacji polskiej, opracowywanych przez
Instytut Żywności i Żywienia im. prof. dra med. Aleksandra Szczygła w Warszawie.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 6 -
PORÓWNANIE: ŻŁOBEK A KLUB DZIECIĘCY
Zakres informacji Żłobek Klub dziecięcy
Wiek dziecka powyżej 20 tygodnia życia powyżej 1 roku życia
Czas opieki nad dzieckiem
10 godzin dziennie względem każdego dziecka
powyżej 10 godzin w szczególnych przypadkach (pobyt) może być wydłużony
na wniosek rodzica i za opłatą
Skład, kwalifikacje, badania
personelu
dostosowane do wieku i liczby dzieci
osoby sprawujące opiekę nad dziećmi w wieku do lat 3 podlegają
obowiązkowym badaniom sanitarno – epidemiologicznym 5
Liczba dzieci nad którymi
sprawowana jest opieka przez
jednego opiekuna
powyżej 20 dzieci – konieczność
zatrudnienia przynajmniej
1 pielęgniarki lub położnej
1 opiekun na max 8 dzieci
lub
1 opiekun na max 5 dzieci
gdy w grupie znajduje się dziecko
- niepełnosprawne,
- wymagające szczególnej opieki
lub
- które nie ukończyło 1 roku życia
Liczba dzieci nie może być większa niż 30
1 opiekun na max 8 dzieci
lub
1 opiekun na max 5 dzieci
- gdy w grupie znajduje się dziecko:
niepełnosprawne lub
- wymagające szczególnej opieki
Pomieszczenia w lokalu
żłobka/klubu dziecięcego
Lokal posiada:
pomieszczenie/a na zbiorowy pobyt dzieci
pomieszczenia pomocnicze w obrębie lokalu służące do celów: komunikacji
wewnętrznej, higieniczno-sanitarnych (np. łazienki, ustępy), przechowywania
ubrań, przedmiotów żywności i innych, stosownie do potrzeb dzieci i personelu
kuchnie/zespół kuchenny dostosowany do organizacji żywienia zbiorowego
Liczba pomieszczeń
przeznaczonych na
zbiorowy pobyt dzieci
co najmniej 1 pomieszczenie na zbiorowy pobyt dzieci z zapewnionym miejscem
na odpoczynek dla dzieci
Powierzchnia
1 pomieszczenia
przeznaczonego na
zbiorowy pobyt dzieci
od 3 do 5 dzieci – co najmniej 16 m 2
powyżej 5 dzieci powierzchnia ulega odpowiedniemu zwiększeniu na każde kolejne
dziecko:
co najmniej 2 m 2 jeśli czas pobytu dziecka nie przekracza 5 godzin dziennie,
co najmniej 2,5 m 2 jeśli czas pobytu dziecka przekracza 5 godzin dziennie
Wyżywienie
wyżywienie zgodne z wymaganiami dla danej grupy wiekowej
zapewnienie higienicznego spożywania posiłków
5 Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2019 r., poz. 409, z późn. zm.) i zgodnie z ustawą z dnia
5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2019 r. poz.1239)
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 7 -
Pomieszczenia na zbiorowy pobyt dzieci
Pomieszczenia służące grupie dzieci co najmniej 3-osobowej, jako: sala zabaw, jadalnia, miejsce na odpoczynek
dla dzieci, funkcjonujące łącznie lub oddzielnie.
Limit liczby dzieci oznacza maksymalną liczbę dzieci, w żłobku/klubie dziecięcym.
Limit ustalany jest oddzielnie w odniesieniu do powierzchni każdego pomieszczenia na zbiorowy pobyt dzieci.
Ważne!
Niewłaściwe jest sumowanie powierzchni poszczególnych pomieszczeń na zbiorowy pobyt dzieci
i przeliczanie łącznej powierzchni wszystkich pomieszczeń na pobyt dzieci na limit miejsc w żłobku/
klubie dziecięcym.
Do powierzchni stanowiącej podstawę do ustalenia limitu dzieci nie dodaje się powierzchni kuchni żywienia
zbiorowego ani pomieszczeń pomocniczych w lokalu żłobka/klubu dziecięcego: pomieszczeń służących do
celów komunikacji wewnętrznej, higienicznosanitarnych (np. łazienek, ustępów).
Wyżywienie
Zgodnie z pkt 2.5. WARUNKI ŻYWIENIA i pkt 2.6. ORGANIZACJA ŻYWIENIA W ŻŁOBKU LUB KLUBIE DZIECIĘCYM.
- 8 -
1.2. ZAKŁADANIE ŻŁOBKA LUB KLUBU DZIECIĘCEGO
Prowadzenie żłobka oraz klubu dziecięcego to działalność regulowana przepisami ustawy z dnia 6 marca 2018 r.
– Prawo przedsiębiorców 6 i wymaga wpisu do rejestru żłobków i klubów dziecięcych.
Żłobki i kluby dziecięce mogą tworzyć i prowadzić:
jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa tworzą żłobki i kluby dziecięce – w formie
samorządowych jednostek budżetowych);
instytucje publiczne (na przykład urząd, sąd, trybunał, NFZ, PAN);
osoby fizyczne;
osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej.
Prowadzący żłobek może być zarejestrowany jako:
jednoosobowa działalność gospodarcza,
spółka cywilna,
jedna ze spółek prawa handlowego: spółka jawna, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna,
spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna.
Prowadzenie działalności gospodarczej związanej z prowadzeniem żłobków lub klubów dziecięcych
rejestruje się pod następującym numerem PKD:
PKD 88.91.Z – Opieka dzienna nad dziećmi
Podmioty tworzące i prowadzące żłobek/klub dziecięcy dla celów organizacyjnych mogą połączyć prowadzone
przez siebie żłobki/kluby dziecięce w zespół i określić zasady działania zespołu.
STATUT
Żłobek/klub dziecięcy działa na podstawie statutu.
Podmiot, który utworzył żłobek lub klub dziecięcy, ustala statut żłobka lub klubu dziecięcego, określając
w szczególności:
nazwę i miejsce jego prowadzenia;
cele i zadania oraz sposób ich realizacji, z uwzględnieniem wspomagania indywidualnego rozwoju dziecka
oraz wspomagania rodziny w wychowaniu, a w przypadku dzieci niepełnosprawnych – ze szczególnym
uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności;
warunki przyjmowania dzieci, z uwzględnieniem preferencji dla rodzin wielodzietnych i dzieci
niepełnosprawnych;
warunki przyjmowania innych dzieci na miejsca nieobecnych;
zasady ustalania opłat za pobyt i wyżywienie w przypadku nieobecności dziecka w żłobku/ klubie dziecięcym;
zasady udziału rodziców w zajęciach prowadzonych w żłobku/klubie dziecięcym.
6 Dz. U. z 2019 r. poz. 1292
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 9 -
REGULAMIN
Organizację wewnętrzną żłobka lub klubu dziecięcego, w tym godziny pracy żłobka lub klubu dziecięcego, przy
uwzględnieniu opinii rodziców, określa regulamin organizacyjny.
Dyrektor żłobka lub osoba kierująca pracą klubu dziecięcego nadaje regulamin organizacyjny i odpowiada za
jego realizację.
- 10 -
1.3. REJESTRACJA ŻŁOBKA LUB KLUBU DZIECIĘCEGO
Prowadzenie żłobka/klubu dziecięcego wymaga wpisu do rejestru żłobków i klubów dziecięcych.
Rejestr prowadzi odpowiednio:
wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na lokalizację żłobka/klubu dziecięcego. Do
tych organów należy wnieść wniosek o wpis do rejestru, przy użyciu systemu teleinformatycznego – Portal
Informacyjno-Usługowy Emp@tia (https://empatia.mpips.gov.pl).
Rejestr zawiera:
nazwę lub imię i nazwisko oraz siedzibę lub adres podmiotu prowadzącego żłobek lub klub dziecięcy;
numer NIP podmiotu prowadzącego żłobek lub klub dziecięcy;
miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego;
informację o zawieszeniu prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego;
informację o godzinach pracy żłobka lub klubu dziecięcego;
adres poczty elektronicznej i numer telefonu żłobka lub klubu dziecięcego;
liczbę miejsc w żłobku lub klubie dziecięcym;
liczbę dzieci zapisanych do żłobka lub klubu dziecięcego;
informację, czy żłobek lub klub dziecięcy jest dostosowany do potrzeb dzieci niepełnosprawnych lub
wymagających szczególnej opieki;
wysokość opłat w żłobku lub klubie dziecięcym.
Do wniosku o wpis do rejestru załącza się dokumenty wymienione w art. 28 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece
nad dziećmi w wieku do lat 3, w tym m.in.:
dla żłobka i klubu dziecięcego decyzję potwierdzającą spełnienie wymagań przeciwpożarowych, wydaną
przez komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej,
dla żłobka decyzję potwierdzającą spełnienie wymagań sanitarno-lokalowych wydawaną przez właściwego
państwowego inspektora sanitarnego, określającą w szczególności maksymalną liczbę miejsc w żłobku;
dla klubu dziecięcego opinię wydawaną przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, określającą
w szczególności maksymalną liczbę miejsc w klubie dziecięcym.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 11 -
Ważne!
Właściwy państwowy inspektor sanitarny to państwowy powiatowy inspektor sanitarny z wyjątkiem, kiedy
właściwym jest:
państwowy graniczny inspektor sanitarny – dla terenów objętych jego nadzorem sanitarnym (np. przejścia
graniczne, tereny portowe),
państwowy wojewódzki inspektor sanitarny dla żłobków/klubów dziecięcych, dla których powiat jest
organem założycielskim lub organem prowadzącym, lub w których powiat jest podmiotem dominującym,
państwowy inspektor sanitarny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w odniesieniu do jednostek
organizacyjnych podległych i nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych,
organ Wojskowej Inspekcji Sanitarnej w odniesieniu do jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi
Obrony Narodowej.
Ważne!
Wydanie decyzji dla żłobka przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego, komendanta powiatowego
(miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej oraz opinii dla klubu dziecięcego przez wójta, burmistrza lub prezydenta
miasta następuje po zakończeniu robót budowlanych i uzyskaniu decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu
budowlanego lub dokonaniu zawiadomienia o zakończeniu budowy, wobec którego organ nadzoru budowlanego
w terminie nie wniósł sprzeciwu.
Ważne!
Państwowy inspektor sanitarny, komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej oraz wójt,
burmistrz lub prezydent miasta są zobowiązani do udzielania wyjaśnień oraz przekazywania wytycznych
w sprawie warunków lokalowych i sanitarnych, jakie musi spełniać lokal, w którym ma być prowadzony żłobek
lub klub dziecięcy. 7
Konieczne jest uzyskanie decyzji 8 potwierdzającej spełnienie wymagań sanitarno-lokalowych wydawanej
przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego, określającej w szczególności maksymalną liczbę
miejsc w żłobku.
7 Na podstawie art. 25 ust.2c ustawy dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3.
8 Na podstawie art. 25 ust.2a pkt 1 ustawy dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 12 -
WNIOSEK
Wniosek o wydanie decyzji zawiera w szczególności:
nazwę lub imię i nazwisko oraz siedzibę lub adres podmiotu prowadzącego żłobek;
dane do korespondencji, w przypadku osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości
prawnej – numer lub indeks identyfikujący podmiot we właściwym rejestrze publicznym, potwierdzający
status podmiotu;
numer NIP podmiotu prowadzącego żłobek, o ile wnioskodawcy taki numer nadano;
miejsce prowadzenia żłobka – adres lokalizacji;
informację na temat posiadanego tytułu prawnego do lokalu;
w przypadku prowadzenia robót budowlanych i/lub dokonywaniu zmiany sposobu użytkowania budynku
lub jego części z przeznaczeniem na żłobek, informacja na temat dopuszczenia lub braku sprzeciwu organu
nadzoru budowlanego wobec przystąpienia do użytkowania;
przewidywany termin rozpoczęcia działalności pracy żłobka;
informacje o założeniach funkcjonalno-organizacyjnych, w tym:
- sposób realizacji zadań z zakresu opieki, wychowania i edukacji dzieci,
- godziny pracy żłobka,
- maksymalna liczba miejsc w żłobku,
- informacja, czy żłobek jest dostosowany do potrzeb dzieci niepełnosprawnych lub wymagających
szczególnej opieki,
- liczba zatrudnionych pracowników,
- organizacja żywienia zbiorowego w żłobku (we własnym zakresie, catering),
- dostęp do placu zabaw, niedostępnego dla osób postronnych,
- zapewnienie leżakowania niemowląt na świeżym powietrzu, w szczególności na werandzie lub tarasie.
Informacje o pomieszczeniach w lokalu żłobka, w szczególności dotyczące:
- kondygnacji/ach budynku, na której/których jest usytuowany żłobek,
- rodzaju i liczby pomieszczeń żłobka (np. pomieszczenia na zbiorowy pobyt dzieci, kuchnia żywienia zbiorowego,
pomieszczenia pomocnicze – szatnie, ustępy, porządkowe, magazynowe, komunikacja wewnętrzna),
- liczby i powierzchni pomieszczeń na zbiorowy pobyt dzieci na przykład: sal zabaw, jadalni, pomieszczenia
przeznaczonego do wypoczynku, sal o łączonych funkcjach (przy stropach pochyłych nie bierze się pod uwagę
powierzchni sal dla dzieci, nad którą skosy znajdują się poniżej wymaganej minimalnej wysokości 2,5 m),
- wysokości pomieszczeń,
- zapewnienia oświetlenia światłem dziennym (czy i w jakich pomieszczeniach są okna),
- wymiany i dopływu czystego zewnętrznego powietrza w lokalu żłobka (klimatyzacja, wentylacja
mechaniczna nawiewno-wywiewna, grawitacyjna),
- możliwości wietrzenia pomieszczeń na zbiorowy pobyt dzieci – dotyczy pomieszczeń niewyposażonych
w wentylację mechaniczną lub klimatyzację,
- sposobu zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, i odprowadzenia ścieków (wodociąg
zbiorowego zaopatrzenia w wodę, sieć zbiorowego odprowadzenia ścieków, indywidualne ujęcie wody,
lokalne urządzenie do oczyszczania lub gromadzenia ścieków),
- wyposażenia w instalację wodociągową i kanalizacyjną,
- sposobu zapewnienia bieżącej ciepłej wody w instalacji wodociągowej,
- sposobu ogrzewania pomieszczeń,
- wyposażenia w meble dostosowane do wymagań ergonomii i zabawki spełniające wymagania
bezpieczeństwa i higieny oraz posiadające oznakowanie CE.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 13 -
ZAŁĄCZNIKI DO WNIOSKU:
do wglądu: dokumentację projektową budynku lub jego części/lokalu przeznaczonego na żłobek, na podstawie
której wykonano roboty budowlane lub dokonano zmiany sposobu użytkowania (w przypadku realizacji lokalu
w ramach robót budowlanych);
plan zagospodarowania terenu wokół budynku lub jego części przeznaczonego na żłobek;
protokół z pomiarów natężenia oświetlenia światłem sztucznym w pomieszczeniach żłobka w przedmiocie
zgodności z Polską Normą;
protokół z badań i sprawdzeń wentylacji mechanicznej lub klimatyzacji (m.in. wydajności, przepływów,
szczelności i drożności kanałów, parametrów pracy, sprawności technicznej itp.) i poziomu dźwięku
powodowanego pracą wentylacji, jeżeli lokal żłobka jest wyposażony w taką instalację;
protokół potwierdzający prawidłowość działania instalacji wentylacji grawitacyjnej wraz z załącznikiem
graficznym (w przypadku wentylacji grawitacyjnej);
umowę na wywóz odpadów stałych;
umowę na zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (jeśli jest podłączenie do sieci zewnętrznych);
badanie bakteriologiczne wody (z laboratorium posiadającego udokumentowany system jakości
prowadzonych badań wody zatwierdzony przez Państwową Inspekcję Sanitarną);
atesty, certyfikaty na wyposażenie i sprzęt w żłobku.
- 14 -
2. WYMAGANIA LOKALOWE W KONTEKŚCIE BEZPIECZNEGO
I HIGIENICZNEGO POBYTU DZIECI
2.1. WYMAGANIA OGÓLNE
Żłobki i kluby dziecięce mogą mieścić się w:
nowym budynku lub jego części (lokalu) z pomieszczeniami na pobyt ludzi;
w zaadaptowanym budynku lub jego części (lokalu) z pomieszczeniami na pobyt ludzi.
Ważne!
Przed wybudowaniem/kupieniem/wynajmem budynku/jego część (lokalu), w celu urządzenia w nim
działalności opiekuńczo-wychowawczej w formie żłobka/klubu dziecięcego, należy zwrócić uwagę czy
będzie on spełniać wymagania sanitarno-lokalowe i nieujęte w niniejszym poradniku wymagania ochrony
przeciwpożarowej.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 15 -
Lokal, w którym ma być prowadzony żłobek/ klub dziecięcy:
znajduje się w budynku lub jego części, które spełniają wymagania określone w przepisach w sprawie
warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie;
dopuszcza się prowadzenie żłobka/ klubu dziecięcego w lokalu znajdującym się w budynku lub jego części,
które nie spełniają m.in. warunków technicznych, jeżeli lokal jest przeznaczony dla nie więcej niż 25 dzieci
i znajduje się na pierwszej kondygnacji nadziemnej 9 budynku i stanowi zwarty zespół przylegających do siebie
i powiązanych funkcjonalnie pomieszczeń przeznaczonych na prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego;
jest zasilany w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi z sieci zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub ujęcia
lokalnego wody;
odprowadza ścieki do sieci kanalizacyjnej lub lokalnego urządzenia do gromadzenia albo oczyszczania
ścieków;
jest wyposażony w instalację wodociągową wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i kanalizacyjną;
posiada co najmniej wentylację (grawitacyjną, hybrydową, mechaniczną nawiewno-wywiewną) zapewniającą
stałą wymianę i dopływ czystego zewnętrznego powietrza;
ogrzewanie (np. instalacja centralnego ogrzewania, wentylacja, źródło ciepła –centralne lokalne, centralne
z sieci ciepłowniczej, inne);
jest utrzymywany w czystości i porządku a pomieszczenia utrzymane w odpowiednim stanie technicznym
i sanitarnym oraz są przeprowadzane ich okresowe remonty i konserwacje;
w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi poziom podłogi powinien znajdować się powyżej lub
być równy poziomowi terenu przy budynku (dotyczy m.in. pomieszczeń zbiorowego przebywania dzieci).
9 kondygnacja nadziemna – należy przez to rozumieć każdą kondygnację niebędącą kondygnacją podziemną (kondygnacja podziemna – należy przez to
rozumieć kondygnację zagłębioną poniżej poziomu przylegającego do niej terenu co najmniej w połowie jej wysokości w świetle, a także każdą usytuowaną
pod nią kondygnację)
- 16 -
2.2. POMIESZCZENIE PRZEZNACZONE NA ZBIOROWY POBYT DZIECI
Pomieszczenie przeznaczone na zbiorowy pobyt dzieci
zwane w tej części salą dla dzieci, oznacza pomieszczenie przeznaczone dla grupy dzieci co najmniej 3-osobowej,
w którym realizowane jest łącznie lub oddzielnie funkcja opiekuńcza, wychowawcza i edukacyjna (sala zabaw,
jadalnia, miejsce na odpoczynek/spania dla dzieci).
Ważne!
Liczba dzieci w klubie dziecięcym nie może być większa niż 30.
Powierzchnia sal i limit miejsc w żłobku/klubie dziecięcym
Wskaźniki 10 ustalania powierzchni pomieszczenia sali dla dzieci oraz limitu dzieci w żłobku wynoszą:
16 m 2 – minimalna powierzchnia sali dla dzieci od 3 do 5 dzieci,
powyżej 5 dzieci w sali dla dzieci ulega odpowiedniemu zwiększeniu na każde kolejne dziecko co najmniej:
2 m 2 , jeśli czas pobytu dziecka nie przekracza 5 godzin dziennie,
2,5 m 2 , jeśli czas pobytu dziecka przekracza 5 godzin dziennie.
Ważne!
Maksymalna liczba miejsc w żłobku/klubie dziecięcym to suma limitów liczby dzieci ustalonych dla każdej sali
dla dzieci.
Niewłaściwe jest sumowanie powierzchni sal dla dzieci i przeliczanie łącznej powierzchni na limit miejsc.
Powierzchnię każdej sali wylicza się z uwzględnieniem mebli oraz innych sprzętów w niej się znajdujących.
Do powierzchni przypadającej na jedno dziecko nie wlicza się pomieszczenia/ń kuchni zbiorowego żywienia
czy pomocniczych (ciągów komunikacji wewnętrznej, pomieszczeń porządkowych, magazynowych,
higienicznosanitarnych – np. łazienek, ustępów).
Wysokość sali dla dzieci
Wysokość sali nie może być niższa niż 2,5 m. W związku z powyższym, na przykład w sali o stropie pochyłym
nie bierze się pod uwagę powierzchni sali, nad którą skos znajduje się poniżej wymaganej minimalnej wysokości
2,5 m.
Oświetlenie
W pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt dzieci zapewnia się:
oświetlenie światłem naturalnym – stosunek powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni
podłogi powinien wynosić co najmniej 1:8;
oświetlenie światłem sztucznym o parametrach zgodnych z Polską Normą.
10 Zgodnie § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 17 -
Mikroklimat i wymiana powietrza w pomieszczeniach żłobka, w tym sali dla dzieci
We wszystkich pomieszczeniach żłobka lub klubu dziecięcego, a szczególnie w salach dzieci zapewnia się
wymianę i dopływ czystego zewnętrznego powietrza.
W pomieszczeniach stosuje się wentylację grawitacyjną 11 , wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną 12 ,
klimatyzację 13 .
Rozwiązanie wentylacji nie może powodować przeciągów oraz wyziębienia lub przegrzania pomieszczeń.
Wymiana powietrza powinna wynikać z potrzeb użytkowych i funkcji tych pomieszczeń, bilansu ciepła
i wilgotności oraz zanieczyszczeń stałych i gazowych. Doprowadzane do pomieszczeń powietrze powinno być
oczyszczone z pyłów i substancji szkodliwych dla zdrowia.
Strumień objętości powietrza wentylacyjnego w sali (minimalne ilości powietrza przypadające na jedną osobę)
powinien wynosić co najmniej:
15 m 3 /h dla każdego dziecka;
20 m 3 /h dla każdej osoby dorosłej;
30 m 3 /h dla każdej przebywającej osoby, w pomieszczeniach na pobyt ludzi klimatyzowanych oraz
wentylowanych o nieotwieranych oknach.
W przypadku sal dla dzieci niewyposażonych w wentylację mechaniczną lub klimatyzację należy zapewnić
możliwość otwierania 50% powierzchni okien. Pomieszczenia te należy wietrzyć w ciągu dnia co najmniej 4 razy
przez co najmniej 10 minut 14 .
W pomieszczeniach należy zapewnić temperaturę co najmniej 20°C.
Należy też brać pod uwagę potrzebę regulacji temperatury w pomieszczeniach żłobka/klubu dziecięcego
w okresie upałów.
11 Wentylacja grawitacyjna: działająca w oparciu o siłę napędową będącą różnicą gęstości powietrza zimnego – na zewnątrz budynku i ciepłego –
w pomieszczeniach
12 Wentylacja nawiewno-wywiewna: opiera się o wymuszony i kontrolowany nawiew świeżego i wywiew zużytego powietrza
13 Klimatyzacja: proces wymiany powietrza w pomieszczeniu, mający na celu utrzymywanie zadanych warunków klimatycznych, czyli odpowiedniego
zakresu temperatur i wilgotności powietrza, zapewniających dogodne warunki do pobytu i funkcjonowania człowieka (warunki komfortu)
14 Przy częstym występowaniu alertów smogowych na terenie lokalizacji żłobka lub klubu dziecięcego należy wyposażyć placówkę w wentylację mechan-
iczną nawiewno-wywiewną.
- 18 -
2.3. POMIESZCZENIA SANITARNO-HIGIENICZNE
W żłobku/ klubie dziecięcym zapewnia się dostęp do węzła sanitarnego z ciepłą bieżącą wodą do utrzymania
higieny osobistej dzieci.
Ważne!
Co najmniej 1 miska ustępowa na nie więcej niż 20 dzieci,
Co najmniej 1 umywalka na nie więcej niż 15 dzieci.
Należy dostosować miski ustępowe oraz umywalki do wzrostu dzieci.
W przypadku gdy dzieci korzystają z tych samych urządzeń sanitarnych co osoby wykonujące prace w żłobku
lub klubie dziecięcym należy zastosować rozwiązania umożliwiające dzieciom bezpieczne korzystanie z tych
urządzeń.
Dodatkowo należy zapewnić brodzik z natryskiem lub inne urządzenie do mycia ciała dziecka.
Należy pamiętać o zapewnieniu dostatecznej ilości mydła w płynie, jednorazowych ręczników i środków do
pielęgnacji dzieci.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 19 -
Przybory do higieny jamy ustnej powinny być odpowiednio oznakowane i przechowywane.
W pomieszczeniach sanitarno-higienicznych należy zapewnić
stanowisko do przewijania niemowląt;
odpowiednią ilość nocników adekwatną do liczby uczęszczających dzieci.
Ważne!
Każdy nocnik powinien być wyraźnie oznakowany i przypisany do konkretnego dziecka.
Nocniki należy myć i dezynfekować oraz przechowywać w sposób zabezpieczony przed dostępem dzieci.
Należy zapewnić miejsce do mycia i dezynfekcji nocników.
Optymalnym rozwiązaniem byłoby, aby nocniki były myte w urządzeniach sanitarnych dedykowanych wyłącznie
celom porządkowym np. zlew technologiczny/porządkowy z ujęciem wody. Przeznaczone na ten cel odrębne
pomieszczenie lub wydzielone miejsce np. w łazience powinno być wyposażone w zlew do mycia nocników,
stanowisko do ich osuszania oraz umywalkę do mycia rąk.
Utrzymanie bieżącej czystości w pomieszczeniach sanitarno-higienicznych
W pomieszczeniach sanitarno-higienicznych ściany do wysokości co najmniej 2 m mają być pokryte
materiałami zmywalnymi, nienasiąkliwymi i odpornymi na działanie wilgoci oraz materiałami nietoksycznymi
i odpornymi na działanie środków dezynfekcyjnych.
Podłoga i ściany wykonane tak, aby było możliwe łatwe utrzymanie czystości w tych pomieszczeniach.
Zapewnia się miejsce do przechowywania sprzętu i środków utrzymania czystości zabezpieczone przed
dziećmi.
- 20 -
2.4. WYPOSAŻENIE POMIESZCZEŃ
W lokalu żłobka lub klubu dziecięcego zapewnia się miejsce do przechowywania odzieży wierzchniej, z którego
mogą jednocześnie korzystać dzieci i osoby wykonujące pracę w tych placówkach;
pościel i leżaki należy wyraźnie oznakować, przypisać do konkretnego dziecka i odpowiednio przechowywać,
w wydzielonym i wentylowanym miejscu, tak aby zapobiec przenoszeniu się zakażeń;
w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt dzieci na grzejnikach centralnego ogrzewania są umieszczone
osłony ochraniające przed bezpośrednim kontaktem z elementem grzejnym;
instalacja elektryczna jest zabezpieczona przed dostępem dzieci;
zapewnia się meble dostosowane do wymagań ergonomii;
wyposażenie pomieszczeń (meble, wykładziny, panele, dywany, sprzęt sportowy) musi posiadać atesty lub
certyfikaty;
zabawki muszą spełniać wymagania bezpieczeństwa i higieny oraz posiadać oznakowanie CE;
apteczki w lokalu mają być wyposażone w podstawowe środki opatrunkowe oraz podstawowe środki
niezbędne do udzielania pierwszej pomocy, jak również instrukcję o zasadach udzielania tej pomocy.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 21 -
2.5. WARUNKI ŻYWIENIA
Żłobek lub klub dziecięcy powinien zapewniać przebywającym w nim dzieciom wyżywienie zgodne z wymaganiami
dla danej grupy wiekowej wynikającymi z aktualnych norm żywienia dla populacji polskiej, opracowanych przez
Instytut Żywności i Żywienia im. prof. dra med. Aleksandra Szczygła w Warszawie 15 .
W żłobku lub klubie dziecięcym należy przewidzieć przestrzeń do prowadzenia żywienia zbiorowego wraz
z niezbędnym wyposażeniem w meble, urządzenia do przechowywania żywności, mycia i wyparzania naczyń do
przygotowywania produktów, posiłków i napojów dla dzieci.
Niezależnie od formy prowadzonego w żłobku lub klubie dziecięcym żywienia (własna kuchnia, catering),
placówka w której ma być prowadzona działalność w zakresie żywienia dzieci, przed rozpoczęciem tej działalności
musi zostać zatwierdzona w drodze decyzji administracyjnej i wpisana do rejestru zakładów żywienia
zbiorowego przez właściwy organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej 16 .
Ważne!
Wniosek o zatwierdzenie zakładu i wpis do rejestru zakładów podlegających urzędowej kontroli organów
Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy złożyć w terminie co najmniej 14 dni przed dniem rozpoczęcia
planowanej działalności w zakresie żywienia.
15 art. 22 ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3
16 stosownie do przepisów art. 61-64 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
- 22 -
2.6. ORGANIZACJA ŻYWIENIA W ŻŁOBKU LUB KLUBIE DZIECIĘCYM
Podstawową zasadą prawa żywnościowego jest obowiązek zapewnienia przez przedsiębiorców sektora
spożywczego (czyli właścicieli lub dyrektorów placówek) bezpieczeństwa żywności produkowanej lub
wprowadzanej do obrotu 17 , tj. posiłków podawanych dzieciom.
Należy dostosować formy żywienia do warunków higieniczno – sanitarnych w konkretnych obiektach.
W jadłospisach należy zamieszczać i udostępniać rodzicom dzieci informacje o wszelkich składnikach lub
substancjach powodujących alergie lub reakcje nietolerancji – użytych przy wytworzeniu lub przygotowywaniu
żywności i nadal obecnych w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie 18 .
17 art. 1 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożyw-
czych (Dz. Urz. UE L 139 z 30.04.2004, str.1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 34, str. 319) oraz art. 14 i 17 rozporządzenia (WE) nr
178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołują-
cego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002,
str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463)
18 zgodnie przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011r. w sprawie przekazywania konsu-
mentom informacji na temat żywności (...).
Żłobek
lub klub dziecięcy
Żłobek
lub klub dziecięcy
Przygotowywanie
posiłków na miejscu
Przygotowywanie
posiłków na miejscu
Stosownie do wymagań określonych w:
- ustawie o bezpieczeństwie żywności
i żywienia,
- rozporządzeniu (WE) Nr 852/2004 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r.,
w sprawie środków spożywczych (w tym m.in.
obowiązek opracowania i wdrożenia procedury
opartej na zasadach systemu HACCP)
Stosownie do wymagań określonych w:
- ustawie o bezpieczeństwie żywności
i żywienia,
- rozporządzeniu (WE) Nr 852/2004 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r.,
w sprawie środków spożywczych (w tym m.in.
obowiązek opracowania i wdrożenia procedury
opartej na zasadach systemu HACCP)
Przygotowywanie posiłków
poza placówką (dostarczane
przez rodziców/catering)
Przygotowywanie posiłków
poza placówką (dostarczane
przez rodziców/catering)
Możliwe jest zastosowanie tzw. elastycznego
podejścia do wymagań higienicznych
– zgodnego z dokumentem pn. „ Zbiór wytycz-
nych w zakresie wdrażania procedur opartych
na zasadach HACCP oraz ułatwień we wdraża-
niu zasad HACCP w niektórych przedsiębior-
stwach sektora spożywczego”.
Pracownicy w placówce, którzy wykonują pro-
ste czynności związane z wydawaniem posił-
ków powinni stosować:
zasady dobrej praktyki higienicznej (GHP),
zasady dobrej praktyki produkcyjnej (GMP).
Możliwe jest zastosowanie tzw. elastycznego
podejścia do wymagań higienicznych
– zgodnego z dokumentem pn. „ Zbiór wytycz-
nych w zakresie wdrażania procedur opartych
na zasadach HACCP oraz ułatwień we wdraża-
niu zasad HACCP w niektórych przedsiębior-
stwach sektora spożywczego”.
Pracownicy w placówce, którzy wykonują pro-
ste czynności związane z wydawaniem posił-
ków powinni stosować:
zasady dobrej praktyki higienicznej (GHP),
zasady dobrej praktyki produkcyjnej (GMP).
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 23 -
Ważne!
W żłobku i klubie dziecięcym każdorazowo zapewnia się dzieciom możliwość higienicznego spożywania
posiłków.
Dzieci w żłobkach i klubach dziecięcych stanowią wyjątkową grupę konsumentów, która zasługuje na
szczególną ochronę.
Naruszenie wymagań sanitarnych wynikających z prawa żywnościowego może powodować duże
zagrożenie dla ich zdrowia.
Szczegółowe informacje pod linkiem:
https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/05/%C5%BBywienie-dzieci-w-%C5%BC%C5%82obkach-poradnik.pdf
- 24 -
2.7. TEREN WOKÓŁ OBIEKTU
W lokalu, w którym ma być prowadzony żłobek lub klub dziecięcy, zapewnia się, w miarę możliwości bezpośrednie
wyjście na teren otwarty, który jest:
wyposażony w urządzenia do zabawy 19 ;
niedostępny dla osób postronnych 20 .
Na placu zabaw zapewnia się bezpieczne korzystanie z urządzeń i sprzętu zabaw np. poprzez właściwe mocowanie
urządzeń.
Niemowlętom zapewnia się w miarę możliwości leżakowanie na świeżym powietrzu w szczególności na werandzie
lub tarasie.
19 Posiadające atesty lub certyfikaty
20 Teren ogradza się stosownie do wymagań określonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny od-
powiadać budynki i ich usytuowanie
- 25 -
3. PROFILAKTYKA SZCZEPIEŃ
Ważne!
Stan zdrowia dzieci uczęszczających do żłobka/klubu dziecięcego wpływa na jakość środowiska wewnątrz
pomieszczeń, a tym samym na kondycję zdrowotną pozostałych podopiecznych. Dlatego ważne jest, aby
do placówki uczęszczały dzieci zdrowe i poddane szczepieniom ochronnym – jeśli lekarz nie stwierdzi
przeciwwskazań zdrowotnych.
Aby dziecko cieszyło się zdrowiem i prawidłowo rozwijało należy pamiętać o szczepieniu go, zgodnie
z aktualnym na dany rok Programem Szczepień Ochronnych (PSO), publikowanym corocznie w Komunikacie
Głównego Inspektora Sanitarnego.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 26 -
Niektóre dzieci mogą mieć różnego rodzaju przeciwwskazania do szczepień. Wówczas lekarz pediatra, pod
opieką którego znajduje się dziecko, decyduje o kolejnym terminie wizyty szczepiennej.
Szczegółowe informacje nt. szczepień obowiązkowych znajdują się na stronie internetowej Głównego
Inspektoratu Sanitarnego pod linkiem: https://gis.gov.pl/zdrowie/szczepienia-obowiazkowe/
Zgodnie z PSO na rok 2019 szczepienia obowiązkowe dla dziecka do 2. roku życia finansowane z budżetu
Ministra Zdrowia (bezpłatne) to:
Wiek
WZW
typu B
BCG DTP Hib pneumokoki IPV MMR
1 rok życia
w ciągu 24 godzin po urodzeniu,
przed wypisem ze szpitala
X X
2. miesiąc życia (7. – 8. tydzień) X X X X
4. miesiąc życia (po 8 tygodniach
od poprzedniego szczepienia)
X X X X
5. – 6. miesiąc życia
(po 8 tygodniach od poprzedniego
szczepienia)
X X X
7. miesiąc życia X
2 rok życia
13. – 15. miesiąc życia X X
16. – 18. miesiąc życia X X X
WZW typu B – szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B
BCG – szczepienie przeciw gruźlicy
DTP – szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi
Hib – szczepienie przeciw inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b
IPV – szczepienie przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis)
MMR – szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce
Warto pamiętać, że istnieje także grupa szczepień obowiązkowych osób narażonych w sposób szczególny na
zakażenie w związku z przesłankami klinicznymi lub epidemiologicznymi. W grupie tej znajdują się szczepienia
przeciwko ospie wietrznej obowiązkowe m.in. dla dzieci przebywających w żłobkach lub klubach dziecięcych.
Kolejne szczepienia i kontynuacja szczepień rozpoczętych u dziecka do 2 roku życia kontynuowane są, zgodnie
z PSO, od 6 do 19 roku życia. Przydatne informacje na ten temat dostępne są na stronie Internetowej
www.gis.gov.pl, w zakładce: „Zdrowie”, podzakładce: „Profilaktyka”.
- 27 -
4. KONTROLA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ
Żłobki i kluby dziecięce podlegają okresowej kontroli organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej 21 w zakresie
spełnienia wymagań sanitarno-higienicznych w odniesieniu do przepisów prawa powszechnie obowiązującego,
w tym w celu oceny bieżącej czystości lokalu/obiektu, jego otoczenia oraz warunków żywienia dzieci.
Kontrole mogą być:
planowe – przeprowadzane według opracowanych i zatwierdzonych przez organ nadrzędny planów kontroli
– zgodnie z przyjętym harmonogramem,
doraźne – wynikające z :
- konieczności podjęcia działań związanych z wpłynięciem interwencji lub skargi,
- podejrzenia zagrożenia dla zdrowia i życia,
- prowadzonych postępowań administracyjnych, a więc z konieczności przeprowadzenia kontroli
sprawdzających.
21 Właściwy państwowy inspektor sanitarny to państwowy powiatowy inspektor sanitarny z wyjątkiem, kiedy właściwy jest:
państwowy graniczny inspektor sanitarny – dla terenów objętych jego nadzorem sanitarnym (np. przejścia graniczne, tereny portowe),
państwowy wojewódzki inspektor sanitarny – dla żłobków/klubów dziecięcych, dla których powiat jest organem założycielskim lub organem prowadzą-
cym, lub w których powiat jest podmiotem dominującym,
państwowy inspektor sanitarny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w odniesieniu do jednostek organizacyjnych podległych i nadzorow-
anych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych,
organ Wojskowej Inspekcji Sanitarnej w odniesieniu do jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej.
OPIEKA NAD DZIEĆMI W WIEKU DO LAT 3 W ŻŁOBKACH I KLUBACH DZIECIĘCYCH | ASPEKTY HIGIENICZNE I ZDROWOTNE
- 28 -
Ważne!
Podmioty (prowadzące żłobek lub klub dziecięcy), w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców, są
zawiadamiane przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego o zamiarze wszczęcia kontroli 22 .
W przypadku działalności gospodarczej kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później
niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Jeżeli kontrola nie
zostanie wszczęta w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, wszczęcie kontroli wymaga ponownego
zawiadomienia 23 .
Wyjątkiem od tej zasady są urzędowe kontrole w zakresie bezpieczeństwa żywności i żywienia zgodnie
z przepisami prawa Unii Europejskiej.
Zanim rozpocznie się kontrola, podmiot 24 prowadzący żłobek lub klub dziecięcy otrzyma zawiadomienie, które
będzie zawierało:
informacje o celu i zakresie kontroli,
termin kontroli (nie wcześniej niż 7 dni od otrzymania zawiadomienia o kontroli i nie później niż 30 dni). Jeżeli
kontrola nie zostanie wszczęta w ciągu 30 dni, podmiot prowadzący placówkę otrzyma nowe zawiadomienie.
Podczas przeprowadzania czynności kontrolnych organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej dokonują oceny
spełnienia wymagań sanitarno-higienicznych w następujących obszarach:
obiekt lub jego część, w odniesieniu do przepisów techniczno-budowlanych 25 ,
pomieszczenia przeznaczone na stały pobyt dzieci,
mikroklimat pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt dzieci,
pomieszczenia sanitarno-higieniczne,
wyposażenie pomieszczeń,
warunki prowadzenia żywienia,
teren wokół obiektu.
Dodatkowo, służby sanitarne oceniają m.in. bieżącą czystość w lokalu/obiekcie, jak też przestrzeganie oraz
właściwe informowanie przez podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy o zakazie palenia tytoniu
i papierosów elektronicznych w lokalu/obiekcie.
22 art. 48 ust. 1 Prawo przedsiębiorców
23 art. 48 ust. 2 Prawo przedsiębiorców
24 w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców
25 rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1065)
ZAKAZ PALENIA
- 29 -
5. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH
Przepisy regulujące funkcjonowanie opieki nad dziećmi w wieku do lat 3
ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2019 r. poz. 409, z późn.zm.);
rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lipca 2014 r. w sprawie wymagań lokalowych
i sanitarnych jakie musi spełniać lokal, w którym ma być prowadzony żłobek lub klub dziecięcy
(Dz. U. z 2019 r. poz. 72).
Przepisy pomocnicze:
ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r. poz. 1186, z późn. zm.);
rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim
powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1065);
ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1239);
ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów
tytoniowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1446, z późn. zm.);
ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2019 r. poz. 2010);
ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2019 r. poz. 1252, z późn. zm.);
rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające
ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa
Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. UE L 31 z dnia
01.02.2002, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t.6, str. 463);
rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie
higieny środków spożywczych (Dz. Urz. UE L 139 z dnia 30.04.2004, str. 1, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie
specjalne, rozdz. 13, t.34, str. 319 ze zm.);
rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 maja 2007 r. w sprawie wzorów dokumentów dotyczących
rejestracji i zatwierdzania zakładów produkujących lub wprowadzających do obrotu żywność
podlegających urzędowej kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 106, poz. 730);
rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 kwietnia 2007 r. w sprawie pobierania i przechowywania próbek
żywności przez zakłady żywienia zbiorowego zamkniętego (Dz. U. Nr 80, poz. 545);
rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 1169/2011 z dnia 25 października 2011r. w sprawie
przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, (…);
rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów
bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003r. Nr 169, poz. 1650, z póź. zm.);
rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 20 października 2016 r. w sprawie wymagań dla zabawek
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1816).

Czytaj więcej

Komunikaty

Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych

 

Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych

Podstawy prawne:

  1. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
  2. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
  3. Rozporządzenie (WE) Nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych
  4. Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej z dnia 14 marca 1985r.

 

Kiedy wykonuje się badania do celów sanitarno-epidemiologicznych:

Badanie do celów sanitarno-epidemiologicznych przeprowadza się u uczniów, studentów, doktorantów kształcących się do wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby oraz u osób podejmujących lub wykonujących prace, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby (art. 6 ust. 1 pkt.  4 i 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.).

Należy podkreślić, że wykonanie badań  każdorazowo z chwilą podjęcia pracy przy zmianie pracodawcy jest merytorycznie uzasadnione, gdyż w zależności od rodzaju wykonywanej pracy istnieje ryzyko szerzenia się różnych zakażeń lub szerzenia się ich różnymi drogami.

Obowiązek wykonania badań do celów sanitarno-epidemiologicznych określają także przepisy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, wg których osoba pracująca w styczności z żywnością powinna uzyskać określone przepisami o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi orzeczenie lekarskie dla celów sanitarno-epidemiologicznych o braku przeciwwskazań do wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby (art. 59 ust.2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia)

Kto wykonuje badania do celów sanitarno-epidemiologicznych:

W świetle art. 7 ust. 1 Ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi badanie sanitarno-epidemiologiczne przeprowadza lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarz wykonujący zadania służby medycyny pracy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997r. o służbie medycyny pracy.

 

Jakie laboratorium wykonuje badania:

Badania laboratoryjne przeprowadzają akredytowane w zakresie przedmiotu badania na podstawie przepisów o systemie oceny zgodności, laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Wojskowej Inspekcji Sanitarnej lub inne laboratoria na podstawie umów zawieranych z tymi organami. Jednostki te mogą zawrzeć umowy na badania laboratoryjne w kierunku gruźlicy z akredytowanymi jednostkami właściwymi w zakresie chorób płuc i gruźlicy (art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi).

Co wchodzi w skład badania:

Badanie sanitarno- epidemiologiczne, zgodnie z art. 2 pkt 1. Ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi jest to badanie w skład którego wchodzą badanie lekarskie, badania laboratoryjne oraz dodatkowe badania i konsultacje specjalistyczne, wykonywane w ramach nadzoru epidemiologicznego w celu wykrycia biologicznych czynników chorobotwórczych lub potwierdzenia rozpoznania choroby zakaźnej. W skład badań laboratoryjnych wchodzi badanie kału w kierunku zakażenia pałeczkami duru brzusznego, durów rzekomych A, B i C, innych pałeczek z rodzaju Salmonella i Shigella. Jeżeli z próby uzyskany zostanie wynik dodatni, to uznaje się, że osoba u której przeprowadzono  to badanie, jest identyfikowana jako osoba zakażona odpowiednim czynnikiem chorobotwórczym. Jeżeli w trakcie badania  lekarskiego zachodzi podejrzenie gruźlicy lub zakażenia innym czynnikiem chorobotwórczym niż ww. to powinny być przeprowadzone dodatkowe badania laboratoryjne i konsultacje specjalistyczne.

Orzeczenie lekarskie:
 

Na podstawie badania lekarskiego oraz wyników badań laboratoryjnych lekarz wydaje orzeczenie o braku przeciwwskazań, czasowym lub trwałym przeciwwskazaniu do wykonywania prac lub odbywania nauki. Należy stwierdzić, iż obowiązkiem pracodawcy jest przechowywanie orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań bądź o czasowym lub trwałym przeciwwskazaniu do wykonywania prac, natomiast książeczka badań dla celów sanitarno-epidemiologicznych (dokument obowiązujący do 31.12.2011r.) stanowi dokumentację osoby, u której przeprowadzono badania.

Przeciwwskazania do wykonywania określonych prac:
 

Osoby, u których orzeczono czasowe lub trwałe przeciwwskazania do wykonywania prac nie mogą tych prac wykonywać. Pracodawca lub zlecający wykonanie prac zobowiązany jest z zachowaniem poufności, niezwłocznie odsunąć pracownika lub wykonującego prace od ich wykonywania, o czym mówi art. 10 ust. 1 Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Ponowne badania:

Ustawa zasadnicza ani przepisy szczegółowe nie wskazują czy i jak często badanie do celów sanitarno-epidemiologicznych ma być odnawiane. Lekarz, w oparciu o posiadaną wiedzę medyczną oraz po uzyskaniu informacji od pracownika o rodzaju i miejscu świadczenia pracy ma możliwość wskazania następnego terminu przeprowadzenia przedmiotowych badań. Jeżeli nie istnieją przesłanki wskazujące na zakażenie czynnikami uniemożliwiającymi wykonywanie określonych prac, to orzeczenie lekarskie jest ważne. O aktualności badań decyduje również kontynuacja pracy w tym samym zakładzie jak również zakres i rodzaj wykonywanych czynności na stanowisku pracy oraz właściwie udokumentowane badania  w dokumentacji medycznej lekarza przeprowadzającego badania.

Minister Zdrowia nie określił w ustawie zasadniczej ani w rozporządzeniach terminów i częstotliwości  wykonywania badań kału na nosicielstwo duru brzusznego, durów rzekomych A, B, C i innych pałeczek jelitowych z rodzaju Salmonella i Shigella, a także sposobu ich udokumentowania. 

 

Przechowywanie i okazywanie dokumentów:

Przepisy Kodeksu Pracy nie pozwalają pracodawcy dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Zatem każda osoba przyjmowana do pracy zobowiązana jest przejść badania lekarskie. Zakres tych badań uzależniony jest od zajmowanego stanowiska. Pracodawca zobowiązany jest przechowywać orzeczenia wydane na podstawie badań lekarskich (Art. 229 Kodeksu Pracy z 26 czerwca 1974 r.). Tryb i zakres badań lekarskich, częstotliwość przeprowadzania, sposób ich dokumentowania, wydawania i przechowywania oraz wymagania kwalifikacyjne lekarzy przeprowadzających badania profilaktyczne regulują odrębne przepisy. Pracodawca ma obowiązek przechowywania orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań bądź o czasowym lub trwałym przeciwwskazaniu do wykonywania prac. Na podstawie art. 5 ust. 1 punkt 4 Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi osoby przebywające na terenie RP są obowiązane do udzielania informacji oraz niezbędnych danych podmiotom sprawującym nadzór epidemiologiczny. Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej z dnia 14 marca 1985r. upoważnia Państwowego Inspektora Sanitarnego, w związku z wykonywaną czynnością kontrolną, do żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz żądania okazania dokumentów i udostępnienia wszelkich danych (art. 25 ust. 1, pkt 2 i 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 76 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia). Odrębne przepisy nakładają na podmiot działający na rynku spożywczym obowiązek przechowywania w aktach osobowych orzeczeń lekarskich wydanych do celów sanitarno-epidemiologicznych oraz udostępniać je na żądanie organów urzędowej kontroli żywności. Kopie orzeczenia lekarskiego znajdują się w miejscu wykonywania pracy przez osobę, której dotyczy to orzeczenie (art. 59 ust. 4 i 5 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia).

 

Koszty badań do celów sanitarno-epidemiologicznych:

Koszty badań sanitarno-epidemiologicznych wykonywanych u osób podejmujących  lub wykonujące prace, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby są finansowane przez pracodawcę lub zlecającego wykonywanie prac (art. 8 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi)

Koszty badań sanitarno-epidemiologicznych (z wyłączeniem laboratoryjnych badań sanitarno- epidemiologicznych) wykonywanych u osób ubezpieczonych:

  • kształcących się do wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby,
  • podejrzanych o zakażenie lub chorobę zakaźną,
  • nosicieli, ozdrowieńców i osób które były narażone na zakażenie przez styczność z osobami zakażonymi, chorymi lub materiałem zakaźnym są finansowane zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, natomiast u osób nie posiadających uprawnień z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego badania te finansowane  z budżetu państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zdrowia (art. 8 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi).

Koszty laboratoryjnego badania sanitarno-epidemiologicznego u tych osób są finansowane z budżetu państwa z części, której dysponentem jest wojewoda, bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego  (art. 8 ust. 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi)

 

Czytaj więcej

Wytyczne Głównego Inspektora Sanitarnego i Krajowego Konsultanta w dziedzinie chorób zakaźnych dotyczące postępowania przeciwepidemicznego w związku z pojawieniem się w podmiocie leczniczym osoby z podejrzeniem zachorowania na odrę

 

 

 

Wytyczne Głównego Inspektora Sanitarnego i Krajowego Konsultanta w dziedzinie chorób zakaźnych dotyczące postępowania przeciwepidemicznego w związku z pojawieniem się w podmiocie leczniczym osoby z podejrzeniem zachorowania na odrę

Odra jest wysoce zakaźną chorobą wirusową szerzącą się drogą powietrzno-kropelkową. Osoba, która wcześniej nie chorowała na odrę i nie była szczepiona przeciw odrze jest podatna na zakażenie i w przypadku styczności z osobą chorą ulegnie zakażeniu z prawdopodobieństwem wynoszącym ok. 98%. 
Osoba zakażona wirusem odry jest zakaźna dla otoczenia jeszcze przed wystąpieniem jakichkolwiek klinicznych objawów choroby (nawet do 5 dni przed wystąpieniem wysypki), z największym nasileniem zakaźności w okresie 2-3 dni przed wystąpieniem wysypki odrowej, tj. w okresie występowania wstępnych niecharakterystycznych objawów: gorączki, nieżytu dróg oddechowych (nieżyt nosa i suchy kaszel) i zapalenia spojówek. 
 

Po tym czasie zakaźność odry zmniejsza się, lecz utrzymuje się do 3 dni od pojawienia się wysypki odrowej. Rozpoznanie odry w okresie występowania wstępnych, prodromalnych objawów klinicznych oraz objawów ze strony układu oddechowego, wspólnych dla większości chorób wirusowych, jest trudne. Z tych powodów odra  ma wysoki potencjał epidemicznego szerzenia się na osoby nieuodpornione, mające styczność z osobą chorą. Tym samym zaplanowanie i wdrożenie skutecznych procedur zapobiegających szerzeniu się odry, o których mowa w art. 11-13 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1239), jest trudne w warunkach lecznictwa ambulatoryjnego.

 

 

 

 

 

 

 

Uwzględniając powyższe:
  1. W przypadku każdej osoby chorej z objawami wysokiej gorączki, nieżytu górnych dróg oddechowych, z zapaleniem spojówek, światłowstrętem, suchym kaszlem, następnie wysypką zaczynającą się za uszami kolejno na twarzy, w następnych dniach zajmującej tułów i kończyny (o zstępującym charakterze) grubo plamistej i ze skłonnością do zlewania się należy podejrzewać zakażenie wirusem odry.
  2. Jeśli z treści rozmowy telefonicznej prowadzonej w celu uzgodnienia terminu udzielenia porady lekarskiej wynika możliwość zachorowania na odrę najlepszym rozwiązaniem jest udzielenie porady lekarskiej w warunkach wizyty domowej, w miejscu pobytu chorego.
  3. W przypadku zgłoszenia się chorego bezpośrednio do lecznicy należy podjąć działania zmniejszające możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby jeszcze przed właściwym badaniem lekarskim.
W tym celu przy wejściu do lecznicy należy:

w miejscu widocznym umieścić informację dla chorego o konieczności (jeśli chory podejrzewa u siebie odrę) wcześniejszego poinformowania personelu lecznicy o swoim przybyciu. Uzyskanie przez personel przychodni takiej informacji pozwala podjąć działania zmniejszające możliwość szerzenia się zakażenia wirusem odry przewidziane w opracowanej w tym celu procedurze wewnętrznej. Do powiadamiania personelu lecznicy można zastosować interkom, domofon przy wejściu do lecznicy lub połączenie telefoniczne na wskazany w informacji numer telefonu;

dokonać wstępnej segregacji pacjentów podejrzewanych o chorobę zakaźną (w tym przypadku odrę). Osoba podejrzewana o odrę powinna zostać wprowadzona do pomieszczenia pełniącego funkcję filtra izolacyjnego, zlokalizowanego blisko wejścia do lecznicy, w którym będzie oczekiwać na udzielenie porady lekarskiej . W przypadku braku pomieszczenia filtra izolacyjnego może doraźnie zostać na ten cel przeznaczone inne pomieszczenie lecznicy;

przemieszczanie się pacjenta podejrzewanego o odrę w obrębie lecznicy do gabinetu lekarskiego oraz innych gabinetów i pracowni lecznicy, a następnie po ich opuszczeniu, zorganizować wyłącznie w asyście personelu lecznicy i każdorazowo wcześniej ostrzec pozostałych pacjentów przebywających w lecznicy, w szczególności tych, którzy nie byli szczepieni przeciw odrze oraz którzy nie chorowali na odrę, aby do maksimum ograniczyć styczność osoby chorej z nie uodpornionymi;

o ile jest to możliwe zaleca się rozdzielenie czasowe udzielania porad lekarskich i innych świadczeń zdrowotnych (tj. stosowanie odrębnych godzin przyjęć) osobom podejrzanym o zachorowanie lub chorym na odrę. Jeśli nie jest to możliwe to porada lekarska powinna tym osobom zostać udzielona w pierwszej kolejności tak, aby skrócić czas pobytu tych osób w lecznicy.

Pomieszczenia i wyposażenie lecznicy po  udzieleniu świadczenia zdrowotnego osobie chorej na odrę nie wymagają szczególnych zabiegów dekontaminacyjnych. Dezynfekcji należy poddać wyłącznie powierzchnie zabrudzone wydzielinami lub wydalinami osoby chorej.

Wirus odry ginie samoistnie poza ustrojem człowieka i nie powoduje długotrwałej kontaminacji pomieszczeń i wyposażenia lecznicy, a tym samym nie przenosi się w wyniku styczności z powierzchniami w tych pomieszczeniach i ich wyposażeniem. Działaniem wystarczającym jest odczekanie ok. 20 minut po badaniu osoby chorej na odrę zanim do pomieszczenia zostanie wpuszczony kolejny pacjent. Wietrzenie pomieszczeń w tym czasie lub ich naświetlanie promieniami UV skutecznie prowadzi do oczyszczenia pomieszczeń z wirusa odry.

Pacjent, u którego rozpoznano odrę, jeżeli nie wymaga leczenia w warunkach szpitalnych, powinien zostać pouczony o konieczności pozostawania w izolacji w warunkach domowych do 3 dnia włącznie, liczonego od chwili pojawienia się wysypki.

Przewóz osoby chorej na odrę ,w tym z lecznicy do miejsca zamieszkania, 
nie może odbywać się środkami zbiorowego transportu.

Osoby, które miały lub mogły mieć styczność z osobą chorą na odrę, powinny zostać poinformowane o możliwości wystąpienia u nich zachorowania na odrę w terminie 9-14 dni, liczonym od chwili styczności z osobą chorą oraz o konieczności skontaktowania się z lekarzem sprawującym nad nimi opiekę w celu rozważenia zastosowania wobec nich działań zapobiegawczych (np. zakwalifikowania do szczepienia przeciw odrze).

 

 

Lekarzu, zawsze pamiętaj o obowiązku zgłoszenia, w ciągu 24 godzin, przypadku podejrzenia lub rozpoznania choroby zakaźnej (tu: odry) do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, co pozwoli Inspekcji na bezzwłoczne wdrożenie nadzoru epidemiologicznego nad osobami z kontaktu, w celu skutecznego przerwania szerzenia się zakażenia.

 

Czytaj więcej

Organizacja i zasady prowadzenia szczepień

Organizacja i zasady prowadzenia szczepień

W Polsce szczepienia prowadzone są w podmiotach działalności leczniczej, przez lekarzy wykonujących indywidualną praktykę lekarską, indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską albo grupową praktykę lekarską lub przez pielęgniarki i położne wykonujące indywidualną praktykę, indywidualną specjalistyczną praktykę lub grupową praktykę pielęgniarek i położnych.

 

Osoby przebywające na obszarze  Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom zakaźnym zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, jak również do poddania się szczepieniom w sytuacjach szczególnych tj. ogłoszenie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego. W stosunku do osób małoletnich odpowiedzialność za wykonanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym spoczywa na rodzicach lub opiekunach dziecka. Obowiązkowi poddania się szczepieniom ochronnym nie podlegają osoby przebywające w Polsce przez okres krótszy niż trzy miesiące, za wyjątkiem szczepień poekspozycyjnych.

 

Główny Inspektor Sanitarny, zgodnie z art. 17 ust. 11 Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, podaje w formie komunikatu publikowanego do 31 października roku poprzedzającego program szczepień ochronnych, który zawiera szczegółowy schemat stosowania poszczególnych szczepionek oraz wskazania do szczepień obowiązkowych i zalecanych, wynikających zarówno z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, jak i rozporządzeń.

W przypadku zagrożenia epidemicznego o wprowadzeniu obowiązku dodatkowych szczepień informują odrębne rozporządzenia Ministra Zdrowia lub wojewodów.

Obowiązkowe szczepienia ochronne finansowane z budżetu państwa wykonują wyłącznie świadczeniodawcy w ramach umów zawartych z NFZ na finansowanie tych świadczeń. W realizacji szczepień obowiązkowych i zalecanych mogą być stosowane wyłącznie preparaty szczepionkowe zarejestrowane i dostępne na rynku polskim.

 

Program Szczepień Ochronnych składa się z pięciu części:
Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży według wieku
(część IA)
Szczepienia obowiązkowe osób narażanych w sposób szczególny na zakażenie
(część IB)
Szczepienia zalecane (nie finansowane z budżetu Ministra Zdrowia ),
( część II)
Informacje uzupełniające
(część III)
Ogólne zasady przeprowadzania i organizacji szczepień
(część IV)
Nadzór nad prawidłowością wykonywania szczepień ochronnych oraz analizę realizacji szczepień prowadzi Państwowa Inspekcja Sanitarna (art. 5 Ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej).
Dystrybucja szczepionek

W celu realizacji Programu Szczepień Ochronnych ujętych w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie zasad przeprowadzania szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym, świadczeniodawcy zgłaszają swoje zapotrzebowanie na biopreparaty do poszczególnych powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych. Zamówienia są tam analizowane i w uzasadnionych przypadkach weryfikowane w odniesieniu do stanu uodpornienia w poszczególnych grupach wiekowych oraz do liczby mieszkańców objętych programem szczepień z danego terenu. Po sporządzeniu zamówienia zbiorczego przekazywane jest ono do poszczególnych wojewódzkich stacji sanitarno- epidemiologicznych, gdzie dokumenty ponownie są weryfikowane i zbiorcze zapotrzebowanie przesyłane jest do Głównego Inspektoratu Sanitarnego w Warszawie.

Przed każdą dostawą uzgadniane są ilości i asortyment zamówionych preparatów. Następnie preparaty odbierane są zgodnie z rozdzielnikiem przez powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne i przekazywane do podmiotów działalności leczniczej. Nieodzownym elementem dystrybucji jest transport i magazynowanie preparatów szczepionkowych. W celu zapewnienia warunków zgodnych z wymaganiami producenta zapewniany jest tzw. „zimny łańcuch”, w którym na każdym poziomie uwzględnione są specyficzne wymagania. Konstrukcja „zimnego łańcucha” uwzględnia nie tylko powierzchnie magazynowe z odpowiednim wyposażeniem sprzętowym, ale również transport oraz odpowiednio przeszkolonych pracowników magazynów i osób odpowiedzialnych za transport.

Do magazynowania szczepionek wykorzystywane są specjalnie przystosowane magazyny, lodówki oraz komory chłodnicze.

Optymalną temperaturą do przechowywania preparatów szczepionkowych jest temperatura od +2ºC do +8ºC. Wśród podstawowych wskazań dotyczących przechowywania szczepionek możemy wyróżnić m. in.:

  • zwracanie szczególnej uwagi na zachowanie odpowiedniej temperatury przechowywania i transportu szczepionek,
  • przechowywanie preparatów bez bezpośredniego narażenia na promieniowanie słoneczne,
  • prowadzenie systematycznego, ciągłego monitoringu temperatury w urządzeniach chłodniczych,
  • zapewnienie efektywnej dystrybucji szczepionek, nie dopuszczenie do przerwania „zimnego łańcucha”,
  • przestrzeganie dat ważności szczepionek,
  • przechowywanie ilości szczepionek zgodnej z możliwościami ich przechowywania, w sposób zapewniający przepływ powietrza między półkami,
  • zapewnienie zasilania zastępczego dla urządzeń chłodniczych na wypadek braku dopływu energii elektrycznej,
  • zapewnienie systemu powiadamiania alarmowego SMS w przypadku przekroczenia progów alarmowych w urządzeniu chłodniczym
  • dbanie o wyposażenie sprzętowe.
Należy podkreślić, iż tylko właściwa dystrybucja i systematyczny nadzór nad stosowaniem preparatów szczepionkowych, pozwoli na ich efektywne wykorzystanie i skutecznie uodpornienie populacji poddanej szczepieniom.
Wzywanie do szczepień i egzekwowanie obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym od osób uchylających się od szczepień

Skuteczność działania szczepionek zależy między innymi od zachowania prawidłowego cyklu szczepień i odstępów czasu między kolejnymi dawkami szczepień. Niezbędna jest do tego ścisła współpraca między lekarzem i pielęgniarką oraz stałe uświadamianie rodzicom celowości prowadzonych szczepień.

 

 Zadaniem lekarza podstawowej opieki zdrowotnej jest m.in.:

  • powiadamianie osoby ubezpieczonej o obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym,
  • poinformowanie o szczepieniach zalecanych,
  • wpisanie do karty uodpornienia informacji na temat daty wezwania do stawienia się na obowiązkowe szczepienia ochronne,
  • uaktualnianie w karcie uodpornienia adresu zamieszkania,
  • prowadzenie edukacji w zakresie szczepień ochronnych.

 

 

 

Lista osób, które pomimo wielokrotnych wezwań nie zgłosiły się z dziećmi na szczepienie przekazywana jest wraz ze sprawozdaniem kwartalnym ze szczepień ochronnych „Nadzór nad kartami uodpornienia” właściwemu państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

Państwowy powiatowy inspektor sanitarny podejmuje działania przymuszające osoby uchylające się od obowiązku szczepień ochronnych do poddania szczepieniom.

W przypadku niedopełnienia w oznaczonym terminie ww. obowiązku państwowy powiatowy inspektor sanitarny wszczyna postępowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z powyższym do osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych:

  • wysyła się pismo informujące o obowiązku przeprowadzenia zaległych szczepień ochronnych,
  • wysyła się wezwanie do stawienia w punkcie szczepień celem wykonania zaległych szczepień ochronnych,
  • wysyła się upomnienie wzywające do dobrowolnego wykonania obowiązku.

W przypadku dalszego uchylania się od obowiązku:

  • wystawia się tytuł wykonawczy i wniosek do Wojewody Zachodniopomorskiego o wszczęcie egzekucji administracyjnej,
  • Wojewoda Zachodniopomorski wydaje postanowienie o nałożeniu grzywny na osobę zobowiązaną celem przymuszenia do uzupełnienia brakujących szczepień ochronnych.
Kwalifikacja do szczepień

Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa przeprowadzenie szczepienia ochronnego obejmuje kwalifikacyjne badanie lekarskie i wykonanie szczepienia.

Kwalifikacyjne badanie lekarskie do szczepień ochronnych przeprowadza wyłącznie lekarz posiadający niezbędną wiedzę z zakresu szczepień ochronnych, znajomości wskazań oraz przeciwwskazań do szczepień, a także niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Po przeprowadzeniu kwalifikacyjnego badania lekarskiego lekarz potwierdza lub wyklucza zakwalifikowanie osoby badanej do szczepień ochronnych podpisem w karcie uodpornienia i książeczce szczepień, a wynik tego badania wpisuje w dokumentacji medycznej tej osoby.

 

Dokumentacja i sprawozdawczość ze szczepień

Obowiązujące przepisy prawne nakładają na osoby przeprowadzające szczepienia ochronne obowiązek prowadzenia dokumentacji medycznej tych szczepień.

Informacje o wszystkich wykonanych szczepieniach powinny być odnotowane równolegle w dwóch podstawowych dokumentach, tj. w karcie uodpornienia i książeczce szczepień. Książeczka szczepień stanowi dokument osoby szczepionej i jest przechowywana przez tę osobę, przez jej ustawowego przedstawiciela lub faktycznego opiekuna. Natomiast karta uodpornienia stanowi ,,dokument wewnętrzny” systemu opieki zdrowotnej i jest przechowywana przez świadczeniodawcę sprawującego opiekę profilaktyczną nad daną osobą. W przypadku zmiany świadczeniodawcy kartę uodpornienia przekazuje się za pokwitowaniem nowemu świadczeniodawcy.

W przypadku wykonania szczepienia ochronnego przez świadczeniodawcę niedysponującego kartą uodpornienia pacjenta należy dokonać odpowiedniego wpisu w książeczce szczepień, wydać osobie szczepionej zaświadczenie o wykonaniu szczepienia i poinformować pacjenta o obowiązku przekazania ww. zaświadczenia świadczeniodawcy.

Świadczeniodawca przechowujący karty uodpornienia i prowadzący szczepienia ochronne obowiązany jest do prowadzenia rejestru otrzymanych kart uodpornienia, rejestru przekazanych kart uodpornienia oraz rejestru zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych.

 

Przeciwwskazania do szczepień ochronnych 

Przeciwwskazania do szczepień możemy podzielić na ogólne i specyficzne.

Nie wykonuje się szczepień żywymi i zabitymi szczepionkami w:

  • ostrych stanach chorobowych,
  • zaostrzeniu przewlekłego procesu chorobowego,
  • przypadku wystąpienia nasilonej reakcji uczuleniowej na substancje znajdujące się w szczepionce (np. produkty podłoży bakteriologicznych, antybiotyki, czynniki konserwujące, adsorbenty).

Szczepienia powinny być odroczone do momentu ustąpienia ostrych objawów chorobowych, w chorobach przewlekłych niezwłocznie podjęte w okresie stabilizacji przewlekłego procesu chorobowego.

Stany stanowiące przeciwwskazanie do stosowania szczepionek żywych to ciężkie wrodzone i nabyte niedobory odporności, białaczki, chłoniaki, uogólniony proces nowotworowy, chemioterapia, radioterapia, wysokie dawki sterydów, przeszczepy szpiku oraz transplantacje narządów.

Leczenie immunosupresyjne - leki cytostatyczne, kortykosterydy i radioterapia są okresowym przeciwwskazaniem do szczepień żywymi szczepionkami.

Sytuacje kliniczne, w których istnieją przeciwwskazania do wykonywania wielu (ale nie wszystkich) szczepień, to:

  • reakcje anafilaktyczne w wywiadzie,
  • zakażenie wirusem HIV,
  • stan po przeszczepie szpiku,
  • zaburzenia odporności,
  • ciąża.
Odstępy między szczepieniami

 

Brak jest przeciwwskazań do jednoczasowego podania różnych szczepionek. Muszą one być podane w różne miejsca i nie mogą być mieszane w jednej strzykawce. Szczepionki żywe, nie podane w tym samym czasie, powinny być aplikowane po minimum 4 tygodniach przerwy z powodu możliwości interferencji odpowiedzi immunologicznej. Podanie żywej i zabitej szczepionki nie wymaga zachowania tego odstępu. Dotyczy to również żywych szczepionek doustnych.

Odstęp między kolejnymi dawki tej samej szczepionki powinien być zgodny ze wskazaniami producenta.

 

Niepożądane odczyny poszczepienne

Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) stanowi każde zaburzenie stanu zdrowia, jakie występuje po szczepieniu.

W Polsce od 1995 r. wprowadzony jest system ścisłego monitorowania niepożądanych odczynów poszczepiennych. Podstawą prawną do zgłaszania odczynów poszczepiennych jest ustawa z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 1239 ). Zgodnie z art. 21 lekarz lub felczer, który podejrzewa lub rozpoznaje wystąpienie niepożądanego odczynu poszczepiennego, ma obowiązek w ciągu 24 godzin od powzięcia podejrzenia jego wystąpienia zgłoszenia takiego przypadku do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego właściwego dla miejsca powzięcia podejrzenia jego wystąpienia.

Klasyfikacja niepożądanych odczynów poszczepiennych określona jest w załączniku do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania ( Dz.U. Nr 254, poz.1711) i odnosi się do stopnia ich nasilenia.

Świadczeniodawcy przechowujący karty uodpornienia i prowadzący sczepienia ochronne informacje o wystąpieniu niepożądanego odczynu poszczepiennego odnotowują w: książeczce szczepień, karcie uodpornienia, dokumentacji medycznej osoby szczepionej i rejestrze niepożądanych odczynów poszczepiennych.

W przypadku  wystąpienia ciężkiego lub poważnego niepożądanego odczynu poszczepiennego u dwóch lub więcej osób zaszczepionych tą samą szczepionką, państwowy powiatowy inspektor sanitarny niezwłocznie powiadamia o tym fakcie państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, który informuje również o wystąpieniu NOP Głównego Inspektora Sanitarnego oraz Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego

 

Odporność zbiorowiskowa

Pojęcie odporności zbiorowiskowej albo populacyjnej powstało na bazie obserwacji, że obecność w populacji osób uodpornionych przeciwko danej chorobie zakaźnej zmniejsza prawdopodobieństwo zachorowania na tę chorobę, również osób nieuodpornionych w tej populacji.

Istotą odporności zbiorowiskowej jest zmniejszenie się szans zachorowania osobnika nie uodpornionego wraz ze wzrostem proporcji uodpornionych w danej populacji. Pojęcie to ma zastosowanie do chorób szerzących się drogą zakażenia jednych osobników przez drugich, czyli do chorób zaraźliwych.

W miarę wzrostu ilości zaszczepionych lub przechorowujących wzrasta liczba uodpornionych i maleje liczba osób podatnych.

W populacjach otwartych, w których przybywa nowych osobników, np. rodzą się dzieci, można oczekiwać cyklicznych wzrostów i spadków zachorowań. Przykładem są cykliczne wzrosty i spadki zachorowań na choroby wieku dziecięcego.

 

Czytaj więcej

Ostrzeżenia

Nie ma dostępnych aktualności.